logo

कापुस खत व्यवस्थापन

कोरडवाहु कापुस लागवडीसाठी रासायनिक खतांची मात्रा - (प्रमाण किलो प्रती एकर)

कोरडवाहु कापुस पिकांस रासायनिक खते देतांना, स्फुरद व पालाश खतांची अर्धी मात्रा लागवडीच्या वेळेस द्यावी. रोप उगवणीनंतर कापुस पिकांस नत्र युक्त खतांची अर्धी मात्रा द्यावी. रोप उगवण झाल्यानंतर नत्राची मात्रा दिल्याने रोपांस नत्र वापरणे शक्य होते, लागवडीच्या वेळेस नत्र युक्त खते दिल्याने, रोप उगवुन येई पर्यंत त्यातील बरचेसे नत्र वाया जाते, ज्यामुळे त्याचा पिकांस फारसा उपयोग होत नाही. स्फुरद व पालाश युक्त खतांची तसेच नत्र युक्त खतांची राहीलेली अर्धी मात्रा लागवडीनंतर ३० ते ४० दिवसांत जमिनीत एकत्र करुन टाकावी. खालिल तक्यात कोरडवाहु वाणांसाठी देण्याची रासायनिक खतांची मात्रा विभागुन दिलेली आहे.

लागवडीनंतर दिवस नत्र स्फुरद पालाश मॅग्नेशियम सल्फेट कॅल्शियम नायट्रेट सल्फर झिंक सल्फेट फेरस सल्फेट मँगनिज सल्फेट
५-१० दिवस २० २५ २० ०० ०० ०० ०० ०० ००
३०-३५ दिवस ३० २५ ५० १० १० १० १०
एकुण ५० ५० ७० १० १० १० १०

बागायती कापुस पिकाची लागवड बहुतांश करुन ड्रिप इरिगेशन वर केली जाते, त्यामुळे या पिकांस रासायनिक खतांची मात्रा ड्रिप द्वारे देणे शक्य होते, या पिकांस खालिल प्रमाणे रासायनिक खते द्यावीत. प्रमाण किलो प्रती एकर

बागायती कापुस पिकासाठी आदर्श खत व्यवस्थापन -(प्रमाण किलो प्रती एकर)

लागवडीनंतर दिवस नत्र स्फुरद पालाश मॅग्नेशियम सल्फेट कॅल्शियम नायट्रेट सल्फर झिंक सल्फेट फेरस सल्फेट मँगनिज सल्फेट
५-१० दिवस २० २५ २५ ०० ०० ०० ०० ०० ००
३०-३५ दिवस २० २५ २५ १० १० १० १०
६०-६५ दिवस २० ०० २५ १० ०० ०० ०० ०० ००
९० - ९५ दिवस २० ०० २५ १० ०० ०० १० ००
एकुण ८० ५० १०० ३० १० २० १५

कापुस पिकांत जैविक खतांचा वापर

कापुस पिकांत स्फुरद विरघळवणारे जीवाणु, तसेच पालाश प्रवाहीत करणारे जीवाणु यांचा वापर करणे फायदेशिर ठरते.

फवारणीतुन कोणती खते देणार

कापुस पिकांत फुलपाती लागण्यापासुन तर बोंड पक्व होईपर्यंत पालाश अन्नद्रव्याची गरज जास्त असते. हे अन्नद्रव्य कापुस पिकांस फवारणीद्वारे कापुस पिकाच्या बोंड पक्वतेच्या काळात देणे जास्त फायदेशिर ठरते. पालाश युक्त खतांचा योग्य प्रमाणात पुरवठा झाल्यास कापुस पिकाच्या बोंडांचे वजन वाढते, धाग्याची जाडी वाढते, तसेच कापुस पिकाची पाने लाल पडण्याचे प्रमाण कमी हाते. खालिल प्रमाणे कोरडवाहु तसेच बागायती कापुस वाणांस फवारणीतुन खते द्यावीत.

पिकाच्या वाढीची अवस्था फवारणीच्या खतांचा प्रकार प्रमाण प्रती लिटर पाणी
लागवडीनंतर १५ -२० दिवस 19-19-19 2.5 -3 ग्रॅम
सुक्ष्म अन्नद्रव्ये 2.5-3ग्रॅम
चिलेटेड झिंक १ ग्रॅम
वरिल फवारणीनंतर ३० दिवसांनी कॅल्शियम नायट्रेट 4-5 ग्रॅम
२० टक्के बोरॉन 1 ग्रॅम
चिलेटेड झिंक १ ग्रॅम
फुलोरा अवस्थेत 00-52-34 4-5 ग्रॅम
मायक्रोन्युट्रीएंटस् (ग्रेड नं २) 2.5-3 ग्रॅम
बोंड धारणा 00-52-34 4-5 ग्रॅम
बोरॉन 1 ग्रॅम
मॅग्नेशियम सल्फेट 2 ग्रॅम
बोंड पोसत असतांना 00-00-50 4-5 ग्रॅम
मॅग्नेशियम सल्फेट 4-5 ग्रॅम

कापुस पिकांतील संजिवकांचा वापर

कापुस पिकांत ६- बी.ए., क्लोरमॅक्वेट क्लोराईड या दोन संजिवकांचा वापर करणे फायदेशिर ठरते.

क्लोरमॅक्वेट क्लोराईड (लिहोसिन वै. नावांनी उपलब्ध)

हे एक वाढ रोधक आहे. याच्या वापरानंतर कापुस पिकाची वाढ काही काळापुरता थांबवली जाते, ज्यामुळे कापुस पिकांतील सायटोकायनिन ची निर्मिती वाढीस लागुन, फुलधारणा जास्त प्रमाणात होते.

६- बी.ए. – (अरो वै. नावांनी उपलब्ध)

हे एक सायटोकायनिन असुन, याच्या वापराने पिकाची वाढ तर थांबतेच मात्र त्यासोबत फुलांची निर्मीती देखिल वाढते, तसेच धागा लांब आणि जाड होण्यास देखिल मदत मिळते. ६ –बी.ए. चा वापर हा १० पीपीएम (१ ग्रॅम ६ –बी.ए. १०० मिली सॉलव्हंट मध्ये विरघळवुन हे द्रावण १०० लिटर पाण्यातुन फवारणे) या प्रमाणात फुल धारणा होण्याच्या ३ ते ७ दिवस आधी करावा. हा काळ कापुस पिकाच्या लागवडीनंतर १५ ते २० दिवसांनी असतो.

कापुस पिकातील पुर्न बहार (फरदड) व्यवस्थापन

कापुस पिकांत फरदड चांगली येण्यासाठी खालिल प्रमाणे अन्नद्रव्य व्यवस्थापन करावे. तसेच कापुस पिकांस वर फवारणीसाठी जी खते शिफारस केली आहेत त्यांची फवारणी घ्यावी.

पहिल्या वेचणीनंतर दिवस नत्र स्फुरद पालाश मॅग्नेशियम सल्फेट कॅल्शियम नायट्रेट सल्फर झिंक सल्फेट फेरस सल्फेट मँगनिज सल्फेट
५-१० दिवस १० २५ २० ०० ०० ०० ०० ०० ००
३०-३५ दिवस २० ०० २० १० १० १० ०० ००
एकुण ३० ०० ४० १० १० १० ०० ००

कापुस पिकातील पिक फेरपालट

कापुस पिकांत येणा-या विविध रोग व सुत्रकृमींच्या प्रादुर्भावापासुन पिकाचे संरक्षण करित असतांना पिकाची फेरपालट करणे देखिल फायदेशिर ठरते. कापुस पिकातील पिक फेरपालट करतांना त्यापासुन कोणत्या पिकापासुन काय फायदा मिळेल ते खालिल तक्त्यात दर्शविले आहे. खालिल तत्क्यात कापुस पिकावर हल्ला करणारे सुत्रकृमी आणि मुळांना होणारे रोग यांच्या विरुद्ध पिक फेर पालट केल्याने कापुस पिकांस काय फायदा होईल ते दिलेले आहे.

फेरपालट साठी पिक सुत्रकृमी व्हर्टिसिलियम विल्ट रायझोक्टोनिया आणि पिथियम फ्युजॅरियम विल्ट
तृणधान्य आणि उन्हाळ्यात शेत मोकळे ठेवणे समाधानकारक समाधानकारक समाधानकारक काही प्रमाणात परिणाम
हिवाळ्यातील तृणधान्य काही प्रमाणात परिणाम काही प्रमाणात परिणाम काही प्रमाणात परिणाम काही प्रमाणात परिणाम
चवळी लागवड समाधानकारक समाधानकारक अल्प प्रमाणात परिणाम काही प्रमाणात परिणाम
मका समाधानकारक समाधामकारक समाधानकारक काही प्रमाणात परिणाम
ज्वारी समाधानकारक समाधानकारक समाधामकारक काही प्रमाणात परिणाम
कांदा - लसुण अल्प प्रमाणात परिणाम समाधानकारक अल्प प्रमाणात परिणाम काही प्रमाणात परिणाम

कापुस पिकांत वापरता येणारी किटक नाशके आणि बुरशीनाशके

किटकनाशक क्रियाशिल घटक कोणत्या किडीच्या नियंत्रणासाठी उपयुक्त ठरेल. शेतात फवारणीनंतर किती तास जास्त प्रभाव धोकेदायक ठरतो काढणी पुर्व कालावधी
बायफेनाझेट कोळी १२ तास ६० दिवस
सायपरमेथ्रीन अळी, लष्करी अळी, थ्रिप्स १२ तास १४ दिवस
असिटामॅप्रिड पांढरीमाशी, मावा, तुडतुडे १२ तास २८ दिवस
बॅसिलस थ्युरेंजेंसिस अळी ४ तास ० दिवस
थायमेथॉक्झाम (क्रुझर) (बीज प्रक्रिया) पांढरी माशी, मावा, थ्रिप्स १२ तास -
ब्युप्रोफेनझिन पांढरी माशी १२ तास २१ दिवस
डायमेथोएट (रोगार) मावा, तुडतुडे ४८ तास १४ दिवस
प्रोफेनोफॉस मावा, लष्करी अळी, अळी, पांढरी माशी २-३ दिवस १४ दिवस
इमिडाक्लोप्रिड (बीज प्रक्रिया) मावा, थ्रिप्स - -
इमिडाक्लोप्रिड (फवारणीतुन) मावा १२ तास १४ दिवस
डायकोफॉल कोळी १२ तास ३० दिवस
क्लोरोपायरीफॉस मावा, पांढरी माशी २४ तास १४ दिवस
मॅलेथिऑन नाकतोडे १२ तास ० दिवस
ऑक्झिडिमॅटोन मिथाईल मावा २-३ दिवस १४ दिवस
असिफेट थ्रिप्स, मावा, पांढरीमाशी, अळी २४ तास २१ दिवस
इन्डॉक्झाकार्ब अळी १२ तास १४ दिवस
स्पिनोसॅड अळी ४ तास २८ दिवस
लॅम्डा साह्लोथ्रिन अळी, थ्रिप्स २४ तास २१ दिवस
अबामेक्टिन कोळी १२ तास २० दिवस