अननस काढणी पश्चात तंत्रज्ञान

agriculture information, honey, madhmashi palan

अननस ही ब्रोमेलिएसी कुलातील वनस्पती असून या तिचे शास्त्रीय नाव अननस कोमोसस (अननस सटिव्हस) आहे. ही वनस्पती मूळची ब्राझीलची आहे. मलेशिया, फिलीपीइन्स, दक्षिण आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया, सिंगापूर आणि भारतात अननस पिकवितात. भारतात केरळ, तमिळनाडू, आंध्र प्रदेश, पश्चिम बंगाल, बिहार, आसाम व त्रिपुरा या राज्यांत व्यापारी स्तरावर अननसाची लागवड केली जाते. महाराष्ट्रात कोकणामध्ये तुरळक प्रमाणात अननसाची लागवड होते. लागवड बियांपासून, तसेच झुडपाच्या वेगवेगळ्या भागांपासून (उदा., बुंध्यापासून निघालेली फूटवे, फळांचा शेंडा, इत्यादींपासून) करतात. अननसाचे झाड केतकीच्या झाडासारखे असते. याची पाने तीन साडेतीन फूट लांब व दोन इंच रुंद असतात. पाने सहसा भुरकट हिरव्या रंगाची असतात. या झाडाचे खोड फारच आखूड असते. फळ लागण्यासारखे झाड झाले म्हणजे त्यांतून एक दांडा वर निघतो व त्या दांडयावर फार दाट अशी फुले येतात. या प्रत्येक फुलाचे स्वतंत्र फळ न होता ती चिकटून एकच मोठे फळ होते. फळ रसाळ, किरमिजी रंगाचे व चवीला आंबटगोड असते.

अननस फळाचे उपयोग

अननसाची पक्क फळे चकत्या करून खातात त्याच्या फळापासून मुरंबा, रस, स्क्वाश, फ्रुटबार, कॅन्डी, कन्फेशनरी व व्हिनेगर तयार करतात. त्याच्या ताज्या रसात ब्रोमेलिन नावाचा पाचक पदार्थ असतो. तसेच ‘क’ जीवनसत्त्वही असते. पिकलेले फळ शीतल, पाचक असते. निर्यात करताना त्याचा गर हवाबंद डब्यांत भरून पाठवितात. अननसाच्या पानांपासून काढलेल्या धाग्यांपासून हातविणीचे कापड तयार करतात. हे कापड रेशमासारखे दिसते. धाग्यांपासून दोराही तयार करतात.

अननसामध्ये मँगनिजचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे अननस खाणार्‍याच्या हाडांची मजबुती वाढते. दररोज एक ग्लास पाईनॅपल ज्युस पिणार्‍यांचे दात आणि हिरड्या मजबूत होतात. अननसमध्ये बिटा केरोटीनचे प्रमाण भरपूर असते. त्यामुळे शरीराची झीज होण्याचा वेग कमी होतो. त्यात फायबरचे प्रमाण भरपूर असते आणि उष्मांक कमी असतात. त्यामुळे वजन कमी करण्यास अननस उपयुक्त ठरते. अननस खाल्ल्याने शरीरातील चयापचय क्रिया वेगवान होतात. शरीराच्या सर्व अवयवांना जोम प्राप्त होतो. केस, त्वचा आणि नखे यांची झळाळी अननसमुळे वाढते.

अननस (प्रति १०० ग्रॅम) मध्ये उपस्थित पोषक घटक:

ऊर्जा: ५० किलो कॅलरीज
फायबर: १.४ ग्रॅम
प्रथिने: ०.५४ ग्रॅम
कार्बोहायड्रेट: १३.१२ ग्रॅम
साखर: ९.८५ ग्रॅम
पोटॅशियम: १०९ मिलीग्रॅम
मॅगनीझ: ०.९२७ मिलीग्राम
कॅल्शियम: १३ मिली
फॉस्फोरस: ८ मिग्रॅ
व्हिटॅमिन सी: ४७.८ मिलीग्राम
agriculture information, honey, madhmashi palan

काढणी आणि उत्पादन :

अननस या फळाला १२–१५ महिन्यात फुलधारणा होते तर साधारणपणे १५ ते १८ महिन्यात फळ तयार होते. यामध्ये लागवडीसाठी कोणती जात निवडली आहे तसेच लागवड कशी आणि केव्हा केली आहे? हे महत्वाचे मुद्दे आहेत. बंद डब्ब्यांमध्ये फळांची विक्री करतांना काढणी काहीशी आधी केली जाते. जून ते सप्टेबर या काळात अननसाची पक्व फळे काढणीसाठी मोठ्या प्रमाणावर तयार होतात. काही जातीची फळे डिसेंबरपर्यत तयार होतात. हिवाळ्यात पक्व होणारी अननसाची फळे चवीला आंबट लागतात. अननसाची फळे कोकणात जून-जुलै महिन्यात तयार होतात. पावसाळी वातावरणामुळे या फळांना बाजारात योग्य भाव मिळत नाही. म्हणून फळे मार्च-एप्रिल मध्ये मिळण्यासाठी ८ ते १० महिने वयाच्या अननसाच्या झाडावर कॅल्सियम कार्बाईड या रासायनिक द्रव्याचा उपयोग करतात. अशा झाडाच्या पूर्ण पक्व झालेल्या फळाचे वजन जास्त असते.

अननसाची फळाची काढणी फळाचा रंग पिवळसर होऊन डोळे गर्द नारिंगी झाल्यावर करावी. अननसाची अपक्व फळाला गोडी, स्वाद आणि गरास योग्य रंग येत नाही. पक्व झालेल्या फळावरील डोळे मध्यभागी रुंद होऊन देठाच्या बाजूंना फुगतात. अशी फळे काढणीसाठी तयार झाली असे समजावे. फळे काढताना धारदार चाकूने २-३ से.मी. दांडा ठेऊन काढावीत. फळावरील शेड्याचा भाग ठेवल्यास फळे ३ ते ४ आठवडे चागल्या स्थितीत राहू शकतात. फळे काढताना फळांना कोणत्याही प्रकारची इजा होऊ नये याची काळजी घ्यावी. अन्यथा फळे कुजण्याची शक्यता असते.

काढणी पश्चात व्यवस्थापन :

प्रतवारी :

वजन, आकार आणि रंग यावर फळाची प्रतवारी केली जाते.

फळे पिकवण्याच्या पद्धती आणि साठवण :अननसाची पक्व फळाची काढणी केल्यानंतर फळे पिकवण्याची आवश्यकता नसते. शेंड्यासह असलेले फळ १० ते १५ दिवस सुस्थितीत राहू शकते. १० ते १३ अंश तापमानात रेफ्रिजरेट केल्यास २० दिवसापर्यंत फळाची साठवण करता येऊ शकते. अननसाची पिकलेली फळे ७ ते ९ अंश सेल्सियस तापमानात ठेवल्यास ४ ते ६ आठवडे चांगल्या स्थितीत राहतात.

पॅकिंग :

बाजारात विक्रीसाठी नेताना फळांचे नुकसान होणार नाही याचा विचार करून काळजीपूर्वक पॅकिंग करणे गरजेचे आहे. वाहतूकीदरम्यान फळे हलु नये यासाठी भाताच्या पेढ्याचा वापर केला जाऊ शकतो. तर काही वेळा नरम पुठ्ठा किंवा जाड कागदाने फळे झाकून पॅकिंग केले जाते.

वाहतूक :

ट्रक किंवा टेम्पो च्या माध्यमातून वाहतूक केली जाते कारण या वाहतूक साधनांचा वापर करून रस्ते वाहतुकीच्या माध्यमातून थेट बाजारात माल पोहोचविणे शक्य होते.

विपणन :

उत्पादक त्यांच्या मालाची विक्री दलाल किंवा आडते यांच्या माध्यमातून करतात. बहुतांश उत्पादक त्यांचा माल दलाल किंवा मध्यस्ताच्या मदतीने गाव पातळीवर किंवा बाजारात विकतात.

अननसापासून विविध प्रक्रिया पदार्थ-

agriculture information, honey, madhmashi palan

अननसाची पक्क फळापासून मुरंबा, रस, स्क्वाश, फ्रुटबार, कॅन्डी, कन्फेशनरी व व्हिनेगर तयार करतात.

1.अननसाचा मुरंबा:

साहित्य: अननस, साखर, वेलची पूड, सायट्रिक असिड

कृती: पूर्णपणे पिकलेला अननस घेऊन त्याची साल काढून घ्यावी. मोठे कापं करून मधील दांडा काढून घ्यावा. त्या पूर्ण कापांचे वजन करून घ्यावे, तेवढीच साखर असे प्रमाण असावे. पातेल्यात पाणी घेऊन त्यात साखर, व एक टे. स्पून. असिड, घालून तीन तारी पाक तयार करावा. त्यात अननसाचे काप वेलची पूड टाकून पाकातल्या फोडी मंद आचेवर शिजताना पाकाला मधासारखा दाटपणा आल्यावर मुरब्बा झाला अस समजावे. ऑसिडएवजी मूरब्ब्यात लिंबूरस घातला तरी चालेल. नंतर गार झाल्यावर बरणीत भरून ठेवावे.

२. अननसाचा जाम:

साहित्य:
१ किलो अननसाचा गर
१ किलो साखर
२ ग्रम सायट्रिक अ‍ॅसिड

कृती:
सर्वप्रथम अननसाची साले काढून त्याचे बारीक बारीक तुकडे करून मिक्सरमधून बारीक करून घ्या. नंतर एका पातेल्यात साखर आणि अननसाचा गर शिजवण्यास ठेवा. सर्व घटकपदार्थ एकत्र मिसळून ठराविक घटटपणा येईपर्यत शिजवावे. शिजवताना मिश्रण पळीने हलवावे व सायट्रिक असिड टाकावे. तसेच मिश्रण सारखे ढवळत राहावे. गरम गरम असतानाच निर्जंतुक केलेल्या काचेच्या बरणीत भरावे व नंतर पॅरिफिन वॅक्सने सील करावे. वर्षभर हा जॅम टिकतो.

३. अननसाचा स्क्वाश:

साहित्य :
१ किलो अननसचा गर
१.७५० ग्रॅम साखर
१ लिटर पाणी
२० ग्रॅम सायट्रिक अ‍ॅसिड
२ ग्रॅम पोटाशियम मेटाबायसल्फाईट

कृती:
अननस गरापासून स्क्वाश बनविण्यासाठी गराचे प्रमाण ४५ टक्के, टी. एस. एस. ५० टक्के व आम्लता १ टक्के ठेवावे. हे पेय दीर्घकाळ टिकण्यासाठी त्यामध्ये रासायनिक दर द्रव्ये वापरतात. याचा वापर करताना एका पेल्यासाठी तीन पेले पाणी या प्रमाणात मिसळून ते सरबतासारखे वापरावे.

एका मोठ्या पातेल्यात पाणी वजन करून घ्यावे. त्यामध्ये सायट्रिक असिड व साखर टाकून पूर्ण विरघळून घ्यावे. हे द्रावण पातळ मलमल कापडातून दुसऱ्या पातेल्यात गळून घ्यावे. त्यात अननसाचा गर टाकून चमच्याने एकजीव करावा. हे द्रावण थोडे गरम करून घ्यावे. थंड झाल्यावर एका ग्लास मध्ये थोडा स्क्वाश घेऊन त्यात रासायनिक द्रव्ये टाकून चांगले विरघळून घ्यावे. निर्जतुकीकरण करून घेतेलेल्या स्वच्छ बाटलीत भरून ठेवावे व हवाबंद कराव्यात.

Prof. Miss. A. A. Chothe
Assistant Professor
K. K. Wagh College of Horticulture,Nashik.

© Agriplaza Network

Agriculture, Agriculture information, Agriculture, Farming, Cotton, Weed Management, Fertilizer Management, Grapes, Ginger Plantation, Agro, Maharashtra, Plant Protection, Soil Management, Soil Testing, climbers, pesticide, fungicide, organic farming, Agribusiness, Agricultural Business, keli sheti vishai mahiti, sheti sathi purak udyag dhande, agriculture business, agribusinesss, sheti margadarshan, kobi, phul kobi, vange lagwad, sheti shanshodhan, kakadi lagwad, karle lagwad, vel gargiya pike, keli til jibralik acid, chileted palash and potash, gahu, soyabean, uss, sugarcane, kapus, saphed musali, mirchi, chilli, bhendi, batata, potato cultivation, papai, krushi salla, pik sanrakshan, crop protection, duyyam anadrave, shukshma anadrave, mukhya aanadrave, kanda sehti, chal, kandyahe rate, onion cultivation, garlic, lasun sheti, agriculture success stories, success stories, shetitil yashasvi prayog, micro nutrients, boron, calcium nitrate, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad, Cotton Cultivation, cotton plantation, cotton weed management, cotton production, BT cotton, cotton fertilizer management, pesticide management, kapasawaril phawarni, kapus utpadan, kapus pik, cottonseed crushers, cotton fabric, mava, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, sweet corn Cultivation, maize Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, wheat Cultivation, lok1, wheat plantation, wheat fertilizer dose, soil management, pyrenophora avenae, fertilizer management, pesticide management, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content,soydean Cultivation, Rhizoctonia, plantation, fertilizer dose, soybean seeds, soybean oil, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Peanut Cultivation, groundnut plantation, groundnut farming, fertilizer dose, soil management, groundnut seed, diseases of peanuts, Botrytis, grams cultivation, grams plantation, farming, agriculture information, plural grams, green gram, grams cultivation, grams plantation, farming, agriculture information, plural grams, green gram, grape cultivation, grape farming, grape wine, botryoshaeria, grape growing, grape equipments, grape machinery, nashik grapes, Grape Root Borer, fertilizer management, pesticide management, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Pomo: pomegranate plantation, pomegranate tree, pomegranate farming, weed management, fertilizer management, soil management, fertilizer management, pesticide management, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, papai: fertilizer management, pesticide management, papai sheti, papai cultivation, papai lagwad margadarhan, products from papaya, papai waril bhuri rog, papaitil boron kamtarta, phalmashi, papai lagwad padhati, papai rope, plants of papaya, papai nursery, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Krushi Salla: Agriculture, Agriculture information, Agriculture, Farming, Cotton, Weed Management, Fertilizer Management, Grapes, Ginger Plantation, Agro, Maharashtra, Plant Protection, Soil Management, Soil Testing, climbers, pesticide, fungicide, organic farming, Agribusiness, Agricultural Business, keli sheti vishai mahiti, sheti sathi purak udyag dhande, agriculture business, agribusinesss, sheti margadarshan, kobi, phul kobi, vange lagwad, sheti shanshodhan, kakadi lagwad, karle lagwad, vel gargiya pike, keli til jibralik acid, chileted palash and potash, gahu, soyabean, uss, sugarcane, kapus, saphed musali, mirchi, chilli, bhendi, batata, potato cultivation, papai, krushi salla, pik sanrakshan, crop protection, duyyam anadrave, shukshma anadrave, mukhya aanadrave, kanda sehti, chal, kandyahe rate, onion cultivation, garlic, lasun sheti, agriculture success stories, success stories, shetitil yashasvi prayog, micro nutrients, boron, calcium nitrate, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, keli: banana crop, banana plantation, banaa chips, keli lagwad, keli pikanchi mahiti, keli pik sanrakshan, keli pik lagwad, banana crop protection, keli fertilizer dose, banana fertilizer dose management, organic farming, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Mango: mango Cultivation, mango Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, hapus aamba, Alphonso, mango, totapuri, langada, ratnagiri hapus, gawathi aamba, aamba pikabaddal mahiti, mango juse, mango jelly, aam ras, mango pickle, Limbu vargiya phale: lemon Cultivation, lemon Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, orange Cultivation, organe Cultivation, mosambi, limbu, santra pika baddal mahiti, lemon pickle, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content,Aale, Halad: Ginger Cultivation, Ginger Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour,Ginger , fertilizer management, pesticide management, termeric Cultivation, termeric Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour,Ginger , fertilizer management, pesticide management, Halad lagwad, aale lagwad, halad pika baddal mahiti, aale pikabaddal mahiiti, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, safed Musali:sweet corn Cultivation, maize Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Mirchi: chilli Cultivation, maize Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Tomato: Tomato Cultivation, maize Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, tomato lagvad, tomato varil kid, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Bendi, wange: bhendi Cultivation, wange Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, wange lagwad, vange lagwad chi mahiti, bhendi lagwad mahiti, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Potato: potato Cultivation, maize Cultivation, plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, batata agwad, batata pikawaril kid vavsthapan, tan vavsthawan, potato weed management, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Vel vargiya bhajipala: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, dodke, karle, gilke, bhopala, lagwad, karle lagwad, karlya waril rog, kid, weed management, Organic Fertilizers, Jamin Vavasthapan: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, soil management, soil testing reports, soil testing labs, soil improvement, jamin vavsthapan, mati parikshan, maticha samu tapasne, sphurad, salphar cha wapar, Organic Fertilizers, Nutrient Content, Plant Tissue Nutrient Level, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad, Kobi, Flower: kobi plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, anda, Lasun: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management,Mukhya Aanaadrave: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad, Duyyam Aanaadrave: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad, Shushma Aanaadrave: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad, Pik Snarakshan: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, plant protection, crop protection, banana crop protection, mango crop protection, orange, cotton protection, grape farm protection, grape crop protection, onion protection, potato plant protection, ginger crop, ginger farming, halad pik sanrakshan, aamba pik sanrakshan, kapus pik sanrakshan, draksha bag sanrakshan, mosambi pik sanrakshan, Tan Vavsthapan: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, weed manaagement, tan vavsthpan, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad ,Pik Vavsthapan: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad, Succes Stories: plantation, protection, fertilizer, pesticide, Corn Flour, corn stunt, fertilizer management, pesticide management, chilated zink, Organic Fertilizers, Organic Farming, organic crops, Nutrient Content, Cabbage, Poultry (broiler) manure, Dairy Cow Manure, Beans, Carrots, Cauliflower, Anthurium, Carnation, Rose , Mango , Papaya, Orange, navel, Tomato, Banana , Lime, Eggplant, Ginger, JWARI, BAJARI LAGWAD, anjir lagwad, Biogas, tur lagwad, agriculture business, agribusiness